DOLAR’IN DEĞER KAZANMASI NORMAL MI?

14 Mayıs 2018 Pazartesi, 11:02

Doların yükselmesi normal bir ekonomik olgu mu? TL’nin dolar karşısında sürekli değer kaybetmesi nasıl açıklanabilir? Bunun bilimsel izahı var mı? Yakın ve orta vadede neler beklemeliyiz?

Prof. Dr. Ergun YENER

Karmaşık ekonomik terimler ve teoriler kullanmadan her vatandaşın kolayca anlayacağı bazı verileri dikkate alalım:

Bu veriler Google’da “Cost of Living in New York City, United States” adresinden alındı.(Mayıs 2018 fiyatları)

SÜPERMARKET FİYATLARI

($1 = 4.30 TL olarak)

Standart öğlen yemeği: $16 (69TL)

Hamburger Menü: $9 (39 TL)

500 gr. Tavuk göğüs: $6 (26 TL)

1 litre tamyağlı süt: $1.19 (5.20 TL)

12 adet (iri) yumurta: $4.96 (21.50TL)

1 kg domates: $4.67 (21 TL)

500 gr yerel peynir: $8 (34.50 TL)

1 kg elma: $3.72 (16 TL)

1 kg patates $ 1.90 (8.20 TL)

1/2 lt bira $3.33 (14.50 TL)

1 şişe kırmızı şarap $16 (69 TL)

2 lt Coca Cola $2.34 (11.00 TL)

2 kişi için günlük ekmek $2.66 (11.5TL)

 

KONUT

85 metrekare mobilyalı daire aylık kirası: Pahalı semtte $3.599 (5.480 TL), Vasat semtte $2.84  (12.240 TL)

85 metrekare dairenin aylık ısıtma, gaz, elektrik harcaması: $169 (728 TL)

Aylık İnternet (8 Mbps):  $46 (199 TL)

 

GİYİM

Marka blujeans: $55 (240 TL)

Marka spor ayakkabı: $92 (396 TL)

 

ULAŞIM

VW GOLF 1.4 TSI (Standart model, ekstralar hariç baz fiyat): $22.606 (97.206 TL)

1 litre benzin: $0.78 (3.36 TL)

Aylık şehir içi toplu taşıma abonman (metro, otobüs) ücreti: $121 (520 TL)

Hafta içi şehir içi taksi ücreti (min. 8 km temel ücret: $22 (95 TL)

 

KİŞİSEL BAKIM VE REÇETESİZ İLAÇ

Soğuk algınlığı tabletleri (Tylenol, vb. ilaçlar): $9 (39TL)

1 kutu (12 dozluk) antibiyotik: $28 (120 TL)

15 dakikalık (kısa) doktor ziyareti: 118 (507 TL)

Saç şampuanı (400 mg): $6 (26 TL)

4’lü tuvalet kağıdı: $4.50 (19 TL)

Standart erkek saç tıraşı: $25 (108 TL)

 

EĞLENCE VE KEYFÎ HARCAMALAR

Semt bar-restoranda 2 kişilik standart akşam yemeği: $56 (241 TL)

Lüks İtalyan restoranda iki kişilik, şarap ve tatlı dahil (full course) akşam yemeği:$120 (516TL)

İş muhitinde aylık jimnastik salonu abone ücreti: $98 (421 TL)

1 paket Marlboro sigarası: $14 (60 TL)3

(NOT: Bu rakamların gayet güvenilir olduğu, 12 Mayıs 2018 tarihi itibarıyla ankete katılan 1322 kişi tarafından bildirilen 5.246 ürün ve hizmet bedelini içeren bir veri tabanı esas alınarak hesaplandığı belirtilmektedir.)

Bu verileri kullanarak aylık gıda, konut, giyim ve muhtelif hizmetler için yaptığınız harcamaların mevcut kurdan dolar karşılıklarını hesapladığınızda yukarıdaki rakamlara göre ne kadar daha az dolarla benzeri bir tüketim veya satın alma gücüne sahip olduğunuzun farkına varabilirsiniz.

Doğal olarak, iki ülkenin en büyük ve pahalı şehirlerindeki ortalama gelir düzeyleri arasında önemli farklar vardır. Ancak, satın alma gücü itibarı ile Türk Lirasının (dolara oranla piyasadaki parite dikkate alındığında) hakkının önemli ölçüde yenildiği de bu karşılaştırma sonunda açıkça ortaya çıkacaktır.

KISSADAN HİSSE:

(1) Seçim telaşı, bütçe açığı, dış ticaret ve ödemeler dengesi gibi olumsuzlukların pariteyi TL aleyhine aşırı derecede zorlaması,  mevcut sorunları gereksiz yere tehlikeli boyutlara sürüklemekte ve bu durumu körükleyen iç ve dış çevrelerin amaçlarına ulaşmalarını kolaylaştırmaktadır. Dünya piyasalarında değeri düşen ve ABD Hazinesinin karşılıksız borç senetlerinden ibaret olan dolara yatırım aracı olarak bel bağlayanlar,  bu aracın güvenilir bir can simidi olmadığını kaçınılmaz dolar krizi eninde sonunda patlayınca öğrenmiş olacaklar.

(2) Devlet hastanelerinde ve sağlık sigortalılarına hizmet veren özel hastanelerde, New York’taki bir doktorun bir veya en fazla iki mesai gününde kazandığı parayı ancak bir ay çalışma karşılığı elde edebilen fedakâr hekim ve sağlık çalışanlarına olur olmaz nedenlerle fizikî tecavüzde bulunan, hastane koridorlarını darmadağın eden, ayrıca aldıkları hizmet hakkında bir türlü teşekkür hissi duymayan aziz(!) halkımızın bu çok önemli hizmeti (ilaç tedavisi dahil) hemen hemen bedavaya aldıklarını idrak ederek hizaya gelmeleri (veya getirilmeleri) gerektiğine inanıyorum.

(3) Yukarıda belirtilen rakamlara bir ilaveyi de ilginç (belki de şaşırtıcı olabilecek) şahsî bir deneyimime dayanarak ben yapmak istiyorum:

New York eyaletinin küçük ve emlak değerleri vasatın altında olan bir kasabasında yaklaşık 160 bin dolar rayiç değerdeki bir konutun emlak vergisi 5.000 dolar olarak belirlenmiştir.

Yıllar itibarıyla çoğu kez enflasyon oranı esas alınarak artırılan bu vergi, o ülkenin bir çok eyaletinde asıl mülk sahibinin eyalet hükümetleri olduğunu, yirmi-yirmibeş yıllık emlak kredi taksiti ile edinilen bir konutun piyasa değerinin -bu örnekte olduğu gibi- her on beş yılda bir yerel vergi tahsildarlarına tekrar ödeme zorunluluğu ile karşılaşıldığını bilmemizde yarar var.

‘Kötü örnek, örnek olamaz’ kelamı doğru olsa da; ülkemizde vergi kaçıran, aşırı olmasa da vergisini ödemeyen, pusuda (özellikle seçim arefelerinde ) vergi affı bekleyen, kaçak inşaatları için hiç vergi ödemeyen mükelleflerimizin dikkatini bu örneğe çekmek istedim. Her gün her konuda şikâyet etmekten haz duyan bazı vatandaşlarımızın ve bu sıralarda Dolar’ın küresel boyutta karşılaşması kaçınılmaz olan devasa kriz yerine, Türk Lirasının neden ve nasıl daha çok değer kaybedeceği konusunda ahkam kesen ekonomi yazarları ve televizyon ‘ulema’sının affına istinaden arz ederim!..

 

Yorum yazın...

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Wordpress Haber Teması Tasarım ve Programlama: Seçkin Talanöz